Eerlijke handel of fair trade bevordert de duurzame ontwikkeling in de internationale handel, met name bij de export van arme landen naar rijke Westerse landen. Fair trade betekent dat bijvoorbeeld koffieboeren, cacaoboeren of bananenboeren in Latijns-Amerika, Afrika en Zuidoost-Azië een eerlijke prijs krijgen voor hun exportproducten. Een prijs die in verhouding staat tot de werkelijke productiekosten, en niet een prijs die wordt bepaald door de verhoudingen op de internationale markt. Fairtrade-producten dienen daarnaast te voldoen aan strenge milieueisen.

Fairtrade-producten zijn in Nederland en België herkenbaar aan het Max Havelaarkeurmerk en worden verkocht in wereldwinkels, supermarkten, warenhuizen en natuurvoedingswinkels.

De allereerste fairtrade-producten werden in de jaren 40 en 50 verkocht via kerken in de Westerse wereld, met als bedoeling geld in te zamelen voor mensen in arme landen. De huidige professionele fairtrade-beweging kreeg in Europa definitief vorm in de jaren zestig: in eerste instantie als politiek gebaar tegen neo-imperialisme, met als slogan ‘Trade not Aid’. In 1968 werd het fairtrade-concept officieel omarmd door de UNCTAD, de conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling. In 1969 werd de eerste wereldwinkel van Europa geopend in Breukelen. Veertig jaar later zijn er duizenden winkels met eerlijke handel in West-Europa. In Nederland zijn er in 2009 bijna 400 wereldwinkels en fair trade shops.

In 1988 ontstond het eerste keurmerk voor fairtrade-producten: Max Havelaar. De naam van dit keurmerk is afkomstig van de gelijknamige roman uit 1859 van Multatuli, waarin de onrechtvaardige behandeling wordt beschreven van lokale koffieboeren in de vroegere Nederlandse kolonie die tegenwoordig Indonesië heet. Het keurmerk gaat ervan uit dat hardwerkende boeren en boerinnen in vooral tropische landen uitstekend voor zichzelf en hun gezin kunnen zorgen en helemaal geen geld voor ontwikkelingshulp nodig hebben, mits ze tenminste een fatsoenlijke prijs ontvangen voor hun producten. Het Max Havelaar-keurmerk garandeert consumenten dat producten met dit keurmerk zijn verhandeld onder eerlijke handelsvoorwaarden en voldoen aan strenge milieueisen. De populariteit van fairtrade-artikelen wordt elk jaar groter, zowel bij consumenten als bij bedrijven.

Criteria

De geloofwaardigheid van fairtrade staat of valt met het bepalen van strikte criteria en een grondige en permanente controle op de naleving daarvan. Inmiddels zijn fairtrade-keurmerken uit 23 landen, waaronder ook het Nederlandse Max Havelaar, aangesloten bij een autonome en onafhankelijke wereldwijde koepelorganisatie, FLO-eV (Fairtrade Labelling Organizations International). De FLO-eV stelt de fairtrade-criteria vast en organiseert assistentie om producenten te helpen de normen te halen. Het controleorgaan FLO-Cert functioneert volledig los van FLO-eV en controleert met een team van 54 inspecteurs producenten en handelaren die in aanmerking willen komen voor een fairtrade-certificatie. Dit gebeurt aan de hand van 250 evaluatiecriteria die onder meer betrekking hebben op de arbeidsvoorwaarden en de investeringen in sociale, milieuvriendelijke en economische ontwikkeling. De nationaal opererende keurmerkorganisaties die bij de FLO-eV zijn aangesloten (zoals Max Havelaar) spannen zich in om in eigen land het fairtrade-keurmerk te promoten. Daarnaast faciliteren en contracteren ze bedrijven die artikelen met fairtrade-keurmerk in hun assortiment willen opnemen, controleren ze de verkoop onder keurmerk en bereiden ze – samen met FLO-eV - uitbreiding van het assortiment voor.

Een product dat het Fairtrade-keurmerk draagt, beantwoordt aan de volgende criteria:

De producenten (vaak boerenorganisaties uit ontwikkelingslanden) kunnen rekenen op een minimumprijs, die de kosten van een sociaal- en milieuverantwoorde productie dekt.

De producenten ontvangen ook een extra ontwikkelingspremie, onafhankelijk van de wereldmarktprijs, om ontwikkelingsprojecten op te zetten in hun gemeenschap, bijvoorbeeld op het vlak van onderwijs, gezondheid, spaar- en kredietsystemen, wegenaanleg, aankoop van machines of organisatieversterking.

De contracten met de koper of de invoerder worden zoveel mogelijk afgesloten voor een lange periode.

Productie en de commercialisering ter plaatse gebeuren op een transparante manier.

De arbeiders kunnen werken in menswaardige arbeidsomstandigheden. Dus beslist zonder kinder- en dwangarbeid en geen hongerlonen.

Er wordt zorgvuldig omgegaan met het natuurlijk milieu waarin de export-producten worden geteeld.

Wie deze controles niet doorstaat, krijgt geen certificaat of verliest het.

De criteria voor fairtrade-producten wordt complexer bij producten die uit verschillende ingrediënten bestaan, zoals bijvoorbeeld ijs of chocolade. Op de verpakking staat dan te lezen hoeveel procent van het product uit eerlijke handel afkomstig is.

Verkoopkanalen

Zowel in België als in Nederland groeit het aantal verkooppunten van fairtrade-artikelen gestaag.

Uiteraard bieden de wereldwinkels waaruit de fairtrade-beweging is ontstaan een groot assortiment.[bron?] Naast artikelen met keurmerk worden hier ook artikelen verkocht die (nog) geen keurmerk hebben omdat de FLO voor dit soort artikelen nog geen criteria heeft uitgewerkt. Inmiddels telt Nederland ook 10 Sari Wereldmodewinkels, waar alleen fairtraide textiel wordt verkocht.

Steeds meer supermarkten nemen fairtrade-artikelen op in hun assortiment. In Nederland zijn dat Albert Heijn (huismerk Puur&Eerlijk),C1000, Spar, Agrimarkt, Attent, Bas van der Heijden, Boni, Coop, Deen, Dekamarkt, Digros, Dirk van den Broek, EMTÉ, Golff, Hoogvliet,Jan Linders Supermarkten, Jumbo, Lidl (huismerk Fairglobe), MCD, Meermarkt, Nettorama, Plus, Poiesz,Sanders, Super de Boer,Supercoop, Troefmarkt en Vomar.

Warenhuizen en andere winkelketens met fairtrade-artikelen zijn onder meer de Hema (wijn en thee), V&D, JYSK, Jade, Kwantum, Vero Moda, Simon Levelt en Yuga.

In vrijwel alle natuurwinkels – waaronder bijvoorbeeld Ekoplaza - zijn fairtrade-producten te koop.

En ook via internet wordt fairtrade aangeboden, onder meer via webwinkels als Aaibaarheidsfactory.nl, Chocotelegram.nl, EerlijkeWereld.nl, Fairtrade-Producten.nl, Stuurbloemen.nl en wereldwinkelonline.nl.

Diverse gevestigde merken stappen nu ook over op fairtrade, zoals bijvoorbeeld chocoladefabrikant Verkade (sinds 2008) en Ben & Jerry's ijs.Groningen en Goes mogen zich inmiddels als eerste in Nederland Fairtrade Gemeente noemen.

Jaarlijks wordt er de Fair Trade Award uitgereikt. Dit is een award voor de supermarkt met het meeste Fair Trade assortiment. Jumbo Beren in Groningen heeft in 2008 en 2009 deze fair trade award gewonnen. Deze supermarkt heeft het assortiment van Fair Trade original en van het Franse bedrijf Ethiquable. Hiermee zijn ze in de Benelux de grootste speler in de detailhandel.

Producten

Het Nederlandse aanbod aan fairtrade-artikelen bestaat inmiddels uit 250 verschillende producten, zoals ananassen, avocado’s, bananen, bier, bloemen, chocolade en chocopasta, honing, ijs, druiven, mandarijnen, katoen (kleding en badtextiel), koekjes, koffie, mango’s, noten, pindakaas, rietsuiker, rijst, sinasappelen, snoep, thee, vruchtensap en wijn. Onlangs werden ook fairtrade criteria opgesteld voor soja enpeulvruchten.

Wetgeving

Om het unieke van fairtrade duidelijker te communiceren naar de consument, proberen zowel Max Havelaar als Oxfam in België de termFairtrade wettelijk beschermd te krijgen. Dit is vooral om fairtrade-producten beter te onderscheiden van andere duurzame initiatieven zoals Rainforest Alliance[1], die andere - maar minder strenge - criteria hebben voor keurmerken.

Bron: wikipedia.nl